ΛΕΞΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ: ΓΕΡΜΑΝΟΕΛΛΗΝΙΚΟ – ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το ηλεκτρονικό αυτό λεξικό είναι ένα δίγλωσσο λεξικό γλωσσολογικών όρων της γερμανικής και ελληνικής γλώσσας. Η επιλογή των όρων, που αριθμούν γύρω στους 1800, έγινε με γνώμονα την κάλυψη του βασικού λεξιλογίου των υποχρεωτικών μαθημάτων εφαρμοσμένης και θεωρητικής γλωσσολογίας που διδάσκονται στο Τμήμα Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Α.Π.Θ. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για τα μαθήματα φωνητικής, φωνολογίας, μορφολογίας, σύνταξης, σημασιολογίας, πραγματολογίας, κειμενογλωσσολογίας, σημειωτικής και εκμάθησης γλώσσας.

Η συζήτηση γύρω από τη γερμανική και ελληνική γλωσσολογική μεταγλώσσα που χρησιμοποιείται στα υποχρεωτικά μαθήματα γλωσσολογίας είχε αρχίσει από παλαιότερα. Ένα μέρος της δουλειάς αποτυπώνεται στο Ευρετήριο γερμανικών και ελληνικών γλωσσολογικών όρων (Μπουτουλούση (1993-1994)), στο οποίο συγκεντρώνονται 500 περίπου γλωσσολογικοί όροι της γερμανικής και ελληνικής γλώσσας. Ένας από τους κύριους στόχους μας, όπως αναφέρεται και στην πρώτη σελίδα, είναι η συζήτηση αυτή να συνεχιστεί πιο οργανωμένα με βάση το νέο αυτό ηλεκτρονικό λεξικό. (Διεύθυνση επαφής: E-Mail: butulusi@del.auth.gr )

Κύριος σκοπός του λεξικού είναι να διευκολύνει τις φοιτήτριες/ές κατά τη μελέτη  και επεξεργασία της γερμανικής και ελληνικής γλωσσολογικής βιβλιο­γραφίας συμβάλλοντας στην ανάπτυξη των ακαδημαϊκών τους δεξιοτήτων και στις δύο γλώσσες.  Απευθύνεται, βέβαια, και σε όσες/ους έρχονται σε επαφή με τη γερμανική και ελληνική γλωσσολογική βιβλιογραφία.

 

ΤΡΟΠΟΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΛΗΜΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ & ΠΗΓΕΣ

Η συλλογή του υλικού

Η συλλογή του υλικού βασίστηκε στην αποδελτίωση και αντιδιαστολή όρων από κείμενα και λεξικά της γερμανικής, αγγλικής και ελληνικής γλώσσας. Πιο συγκεκριμένα από:

α) ευρετήρια γλωσσολογικών συγγραμμάτων,
β) μονόγλωσσα και δίγλωσσα γλωσσολογικά και γενικά λεξικά,
γ) μεταφράσεις γλωσσολογικών συγγραμμάτων.

α) Ευρετήρια γλωσσολογικών συγγραμμάτων
Ως γλώσσα-πηγή ορίστηκε η γερμανική γλώσσα και αναζητήθηκε ο ισοδύναμος όρος στην ελληνική γλώσσα. Η συλλογή των όρων ξεκίνησε απευθείας από τις πηγές και συγκεκριμένα από τα ευρετήρια  των γερμανικών συγγραμμάτων που χρησιμοποιούνται στη διδασκαλία των γλωσσολογικών μαθημάτων στο Τμήμα Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Α.Π.Θ. (βλ. π.χ. Linke et al. 1996). Για την αναζήτηση των ισοδύναμων όρων στην ελληνική αποδελτιώθηκαν ευρετήρια ελληνικών συγγραμμάτων (βλ. π.χ. Παυλίδου 1999).

β) Μονόγλωσσα και δίγλωσσα γλωσσολογικά και γενικά λεξικά
Ιδιαίτερα χρήσιμα για την επιλογή και των έλεγχο του λεξιλογίου αποδείχτηκαν επίσης


γ) Μεταφράσεις ξενόγλωσσων γλωσσολογικών συγγραμμάτων στην ελληνική

Ως πρόσθετη πηγή χρησιμοποιήθηκαν μεταφράσεις ξενόγλωσσων γλωσσολογικών συγγραμμάτων στην ελληνική (π.χ. Lyons 2001, μτφρ. Αραποπούλου, Μ. κ.ά.).

Σχόλιο σχετικά με τη χρησιμότητα του β) και γ):
Όπου δεν ήταν εφικτή, βάσει της υπάρχουσας ελληνικής βιβλιογραφίας, η εύρεση κάποιου ελληνικού όρου ισοδύναμου του γερμανικού,  αναζητούνταν  ο γερμανικός όρος στην αγγλική και εν συνεχεία ο ισοδύναμος αγγλικός όρος στην ελληνική. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκαν δίγλωσσα λεξικά και παράλληλα κείμενα σε διάφορους συνδυασμούς γλωσσών, π.χ. γερμανικά-αγγλικά, αγγλικά-ελληνικά. Και σε αυτήν την περίπτωση η ισοδυναμία των όρων επιβεβαιώθηκε βάσει των γλωσσολογικών, μονόγλωσσων λεξικών.
 

Τελικός έλεγχος/συμβουλευτική υποστήριξη από ειδικούς επιστήμονες

Οι όροι που προέκυψαν από τις παραπάνω αποδελτιώσεις στη συνέχεια ταξινομήθηκαν με τη βοήθεια του προγράμματος Excel σε πίνακες και τέλος φιλτραρίστηκαν. Δηλαδή, μεταξύ άλλων, επιλέχτηκαν οι τελικοί όροι που αποτελούν το λεξικό και συζητήθηκαν οι προβληματικές αποδόσεις  συγκεκριμένων όρων. Τέλος, για την επιλογή των καταλληλότερων μεταξύ των συνωνύμων ελληνικών όρων ζητήθηκε, όπου κρίθηκε απαραίτητη, η συνδρομή αρμόδιων για κάθε γνωστικό πεδίο ερευνητών.* Βάσει των επισημάνσεών τους επιλέχθηκε ο πιο δόκιμος ή επικρατέστερος ελληνικός όρος.

* Ιδιαίτερη μνεία αξίζει ο Σάββας Τσοχατζίδης τον οποίο ευχαριστούμε θερμά για τη βοήθειά του.

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ

Austin, J. L. (1980): How to do things with words. Oxford: Oxford University Press.

Austin, J. L. (1998): Zur Theorie der Sprechakte (How to do things with words). Stuttgart: Reclam.

Bußmann, Hadumod (2002): Lexikon der Sprachwissenschaft. Stuttgart: Kröner.

Duden Deutsches Universalwörterbuch. (1996): Dudenverlag.

Fix, Ulla et al. (2002): Textlinguistik und Stilistik für Einsteiger: ein Lehr- und Arbeitsbuch (Bd.1). Frankfurt am Main: Peter Lang.

Fries, Norbert (2006): Online Lexikon Linguistik. Berlin. URL: http://lexikon.anaman.de/lexikon.htm.

Glück, Helmut (εκδ.) (2005): Metzler Lexikon Sprache. Stuttgart: J. B. Metzler.

Heupel, Carl (1975): Taschenwörterbuch der Linguistik. München: Paul List.

Hufeisen, Britta/Neuner, Gerhard (1999): Angewandte Linguistik für den fremdsprachlichen Deutschunterricht. Berlin: Langenscheidt.

Lewandowski, Theodor (1979): Linguistisches Wörterbuch (3 Bände). Heidelberg: Quelle & Meyer.

Linguistic documentation: terminological and bibliographical database: Universität Erfurt. URL: http://www.uni- erfurt.de/sprachwissenschaft/proxy.php?port=8080&file=lido/servlet/Lido_Servlet?ACTION=SHOWTERMS

Linke, Angelika et al. (1996): Studienbuch Linguistik. Tübingen: Niemeyer.

Meibauer, Jörg (2001): Pragmatik. Tübingen: Stauffenburg.

Meibauer, Jörg et al. (2002/2007): Einführung in die germanistische Linguistik. Stuttgart: J. B. Metzler.

Meibauer, Jörg/Rothweiler, Monika (εκδ.) (1999): Das Lexikon im Spracherwerb. Tübingen; Basel: Francke.

Triarchi-Herrmann, Vassilia (2003): Mehrsprachige Erziehung: Wie Sie Ihr Kind fördern. München: Ernst Reinhardt.

Wahrig Deutsches Wörterbuch (1997): Bertelsmann Lexikon Verlag.

Watzlawick, Paul et al. (1982): Menschliche Kommunikation. Formen, Störungen, Paradoxien. Bern: Hans Huber.

 

ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΗ

Αρχάκης, Αργύρης/Κονδύλη Μαριάννα (2002): Εισαγωγή σε ζητήματα Κοινωνιογλωσσολογίας. Αθήνα: Νήσος.

Baker, Colin (2001): Εισαγωγή στη διγλωσσία και τη δίγλωσση εκπαίδευση. Μτφρ. Αλεξανδροπούλου, Αρχοντούλα. Αθήνα: Gutenberg.

Δημητρίου, Σωτήρης (1983): Λεξικό όρων 3 Γλωσσολογίας Β’. Αθήνα: Καστανιώτης.

Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας: Λεξικό γλωσσολογικών όρων. URL: http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/glossology/index.html

Κρύσταλ, Ντέιβιντ (2003): Λεξικό Γλωσσολογίας και Φωνητικής. Μτφρ. Ξυδόπουλος, Γιώργος. Αθήνα: Πατάκης.

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (2006): Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών. Θεσσαλονίκη: Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη.

Lyons, John (2001): Εισαγωγή στη Γλωσσολογία. Μτφρ. Αραποπούλου, Μαρία/Αρχάκης, Αργύρης/Βραχιονίδου, Μαρία/Αικατερίνη Καρρά. Αθήνα: Πατάκη.

Μπαμπινιώτης, Γεώργιος (2002): Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας Ε.Π.Ε.

Μπουτουλούση, Ελένη (1993-94): Ευρετήριο γερμανικών και ελληνικών γλωσσολογικών όρων. Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας, Τόμος Δ’, Θεσσαλονίκη 1993-94, 163-186.

Ντάλτας, Περικλής (2003): Πραγματολογία και επικοινωνία. Θεωρία και εφαρμογή στη μετάφραση. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Ξυδόπουλος, Γιώργος: http://users.uoi.gr/gjxydo/lexicon/glossary.html

Παυλίδου, Θεοδοσία (2005): Επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πετρούνιας, Ευάγγελος (2002): Νεοελληνική γραμματική και συγκριτική («αντιπαραθετική») ανάλυση. Μέρος Α: Φωνητική και Εισαγωγή στη Φωνολογία. Θεσσαλονίκη: Ζήτης.

Pinker, Steven (2000): Το γλωσσικό ένστικτο: Πώς ο νους δημιουργεί τη γλώσσα. Μτφρ. Μούμα, Ευαγγελία. Αθήνα: Κάτοπτρο.

Σακελλαριάδης, Γεώργιος Χ. (2004): Σύγχρονο λεξικό όρων και θεμάτων γλωσσολογικών. Αθήνα: Σαββάλας.

Σακελλαρίου, Χάρης (1995): Σημειολογία και Γλωσσολογία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Τζάρτζανος, Αχιλλέας (1989): Νεοελληνική Σύνταξις (της κοινής Δημοτικής). Τόμοι Α, Β. Θεσσαλονίκη: Αδελφοί Κυριακίδη.

Τσολάκης, Χρίστος Α. (1988): Νεοελληνική Γραμματική. Θεσσαλονίκη. Κώδικας.

Φραγκουδάκη, Άννα (1987): Γλώσσα και Ιδεολογία. Αθήνα. Οδυσσέας.

Watzlawick, Paul et al. (2005): Ανθρώπινη επικοινωνία και οι επιδράσεις της στη συμπεριφορά. Μτφρ. Γολέμη, Άσπα. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Χριστίδης, Α.-Φ./Βελούδης, Γιάννης (2001): Γενική Γλωσσολογία Ι. Γενικά χαρακτηριστικά της γλώσσας. Θεσσαλονίκη: Υπηρεσία Δημοσιευμάτων. ΑΠΘ.

Χριστίδης, Αναστάσιος-Φοίβος (επιμ.) (1999): "Ισχυρές" και "ασθενείς" γλώσσες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όψεις του γλωσσικού ηγεμονισμού. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.

Yule, George (2006): Πραγματολογία. Επιμ. Παυλίδου, Θ.-Σ., Μτφρ. Αλβανούδη, Α. / Καπελλίδη Χ. , Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών: Θεσσαλονίκη.